Uitgebreid brondossier verouderende rijksinfrastructuur

1. Definities die het verschil maken

• Onderhoud: activiteiten om de beoogde ontwerplevensduur te realiseren.
• Vernieuwing: een nieuwe levenscyclus of levensduurverlenging van een bestaand object, zonder functie-uitbreiding.
• Uitgesteld onderhoud: een maatregel waarvan het geadviseerde onderhoudsmoment vóór het verslagjaar lag.
• Achterstallig onderhoud: het deel van de uitgestelde maatregelen waarbij niet meer aan veiligheidsnormen of prestatieafspraken wordt voldaan.

Daarom mag ouderdom, einde levensduur, een storing, inspectiebevinding of tijdelijke beperking niet zonder objectbewijs als achterstallig worden aangeduid. Bron: Jaarverslag Mobiliteitsfonds 2025.

2. Objectenmatrix

3. Uitgesteld en officieel achterstallig onderhoud

Per cel staat: uitgesteld / daarvan officieel achterstallig, in volledige eurobedragen op 31 december. Achterstallig is onderdeel van uitgesteld en mag er dus niet bij worden opgeteld.

De stijging in 2025 zat volgens het jaarverslag vooral bij kunstwerken, verhardingen, oevers en bodems. De opvallende groei van officieel achterstallig HWN-onderhoud hing vooral samen met de Schinkelbrug en Wijkertunnel. Dat mag niet zonder bewijs aan andere bruggen worden toegerekend. Officiële tabel en toelichting.

Drie cijfers die niet bij elkaar mogen worden opgeteld

De Rekenkamer waarschuwt sinds 2014 dat langer wachten met onderhoud, renovatie of vervanging het noodzakelijke werk duurder maakt. In 2025 meldde zij dat het meerjarige tekort voor het hoofdwegennet was gegroeid van circa €15.000.000.000 tot €20.500.000.000. Algemene Rekenkamer.

Levensduur is geen veiligheidsverklaring

De Staat van de Infrastructuur 2024 meldt dat 59% van de bruggen in het hoofdwegennet minder dan een derde van de verwachte levensduur over heeft. Voor bruggen in het hoofdvaarwegennet is dit 56%. Naarmate de levensduur afneemt, stijgt volgens Rijkswaterstaat het risico op storingen en incidenten en groeit de vernieuwingsopgave. Tegelijk beoordeelde Rijkswaterstaat de veiligheid van de netwerken als gemiddeld tot goed. Het percentage betekent dus niet dat 59% onveilig, defect of officieel achterstallig is. Kamerstuk en RWS-rapportage.

Rijkswaterstaat schrijft bovendien zelf dat onderhoud de afgelopen jaren is uitgesteld door onvoldoende financiering en een tekort aan gekwalificeerde vakmensen. Levensduurverlengende maatregelen houden objecten langer operationeel, maar leggen ook beslag op hetzelfde geld en dezelfde mensen die voor structurele vernieuwing nodig zijn. Meerjarenoverzicht vernieuwingsopgave.

4. Begroting 2026 zonder dubbeltelling

De openbare begroting bevat geen zuiver landelijk “kunstwerkenbudget”. Daarvoor zijn project- en assetgegevens nodig en een vaste keuze over PPS-onderhoud en netwerkgebonden kosten. Mobiliteitsfonds, Deltafonds.

5. Verkeersgerelateerde inkomsten

De ruwe som is €15.142.000.000, oftewel circa €15,1 miljard. Zij is bruikbaar als controlesom van vijf regels, niet als zuivere opbrengst van automobilisten of vrachtverkeer. MRB en brandstofaccijnzen zijn bovendien niet automatisch geoormerkt voor wegen. Belastingraming.

6. Wegtransport: rekenmodel en capaciteit

Het voorlopige model voor een zware combinatie gebruikt €0,70–€0,90 per extra kilometer en €55–€75 per extra uur. Dit is een orde-groottemodel en moet voor een echte schadeclaim worden vervangen door de passende voertuigcategorie en bedrijfsadministratie.

SVZ stelt bovendien dat drie ritten per chauffeur teruglopen naar twee. Voor hetzelfde volume is dan theoretisch vijftig procent extra capaciteit nodig. NH Nieuws citeert daarnaast operationeel directeur Pieter Jan Stadt met de concretere bedrijfsinschatting van ongeveer twintig extra vrachtwagens. Beide cijfers beschrijven dezelfde capaciteitsdruk vanuit een andere grondslag en mogen niet als twee afzonderlijke schadeposten worden opgeteld. BIGtruck-interview, NH Nieuws.

7. Binnenvaartschade

Officiële KiM/Panteia-kengetallen voor landbouw- en voedingsproducten, prijsniveau 2024:

Honderd reizen met één extra effectief vaaruur kosten op deze grondslag ongeveer €6.797 tot €61.647. Dit omvat niet automatisch wachttijd, overliggeld, contractboetes, gemiste terminalvensters of ketenschade. Afstand en tijd mogen niet beide volledig worden gewaardeerd als daardoor dezelfde component dubbel telt. KiM/Panteia.

8. Netwerk- en ketenrisico

In juli 2025 hadden volgens het kabinet tachtig kunstwerken een gewichts- of doorvaartbeperking. Het kabinet verwachtte dat beperkingen door onderhoudsachterstanden langer zouden duren en in aantal zouden toenemen. Dit betekent niet dat alle tachtig objecten officieel achterstallig waren. Kamerstuk.

De kwetsbaarheid zit in stapeling: de eerste omleiding loopt via een route die zelf druk, beperkt of in onderhoud is. Dan verdwijnen ritten, worden wettelijke tijdgrenzen bereikt en kunnen terminal- of levervensters worden gemist. Een landelijke claim over stilvallende supermarktbevoorrading is zonder bedrijfs- en leveringsdata nog niet bewezen.

8a. Drechtsteden: alternatieven vallen tegelijk weg

Rijkswaterstaat waarschuwt dat de Drechtsteden de komende acht tot tien jaar tijdens werkzaamheden rekening moeten houden met 30 tot meer dan 60 minuten extra reistijd. Vanaf de Verkeersbrug Dordrecht werd landbouwverkeer naar de Papendrechtsebrug verwezen; die route is tijdens de negen maanden durende renovatie niet beschikbaar. Vrachtverkeer kan veelal door de Drechttunnel, maar ADR-vervoer kent beperktere routekeuzes. RWS Verkeersbrug Dordrecht.

Schenk Tanktransport, met bijna duizend vrachtwagens voor onder meer chemische stoffen, brandstof en voedingsmiddelen, verwacht langere routes via de A27 of de Zuid-Hollandse eilanden, aanpassingen in de planning en langere woon-werkreizen. Het bedrijf noemt geen totaalbedrag. De passage bewijst daarom netwerk- en capaciteitsdruk, niet de omvang van de economische schade. RWS-interview.

8b. Aanvaringen als afzonderlijke stremmingsoorzaak

De Onderzoeksraad voor Veiligheid meldt dat het aantal aanvaringen van binnenvaartschepen met bruggen en sluizen de laatste jaren toeneemt. Een aanvaring kan schade veroorzaken aan schip, bemanning, lading, vaarweg en milieu en gebruikers hinderen wanneer een kunstwerk wordt gestremd voor inspectie of reparatie. Onderzoeksraad.

Dit mechanisme moet afzonderlijk blijven van ouderdom en onderhoudsachterstand. Het definitieve onderzoek naar oorzaken, lessen en aanbevelingen is nog niet gepubliceerd; causale conclusies zouden daarom voorbarig zijn.

8c. Amsterdam-Rijnkanaal: operationele capaciteit als infrastructuurrisico

Rijkswaterstaat wilde vanaf 1 september 2026 de verkeersbegeleiding in de sectoren Maarssen en Wijk bij Duurstede ’s nachts afschalen. Daardoor zou het kanaal tussen kilometer 0 en 68,9 dagelijks van 22.00 tot 06.00 uur worden gestremd voor schepen groter dan 135 bij 11,5 meter en voor bepaalde kegelvoerende schepen. Het gaat volgens Rijkswaterstaat om enkele tientallen schepen per nacht. RWS.

De officiële oorzaak is personeelskrapte, versterkt door ziekte en de moeilijkheid om gekwalificeerde medewerkers te werven. Het opleidingstraject duurt ongeveer twee jaar. Dit is daarom geen onderhouds- of kunstwerkstremming, maar wel direct verlies van beschikbare infrastructuurcapaciteit door een uitvoeringsbeperking.

Actuele stand, gecontroleerd 1 september 2026: de invoering is uitgesteld tot donderdag 3 september om 22.00 uur terwijl Rijkswaterstaat alternatieven onderzoekt, waaronder snelheids- en passeerafspraken en inzet van een patrouillevaartuig. AT5.

KBN en ORAM voorzien druk op ligplaatsen, opstopping bij de heropening om 06.00 uur en verstoringen bij terminals, opslagbedrijven en laad- en losprocessen. KBN heeft een juridische procedure voorbereid, maar kon volgens de branchevereniging nog niet procederen zolang het formele verkeersbesluit ontbrak. Dit zijn sectorstandpunten en verwachte keteneffecten; er is nog geen openbaar schadebedrag of gerealiseerde effectmeting. KBN.

8d. Regionale waarschuwing gemeente Enkhuizen

De gemeente Enkhuizen verwacht dat de gewichtsbeperking op de Houtribdijk economisch doorwerkt in Enkhuizen, West-Friesland en Noord-Holland Noord. Zij noemt langere afstanden, extra reistijd, hogere transportkosten, minder betrouwbare reistijden en afnemende bereikbaarheid. Als alternatieven noemt de gemeente de Westfrisiaweg/N307, Drechterlandseweg/N505 en de A7 richting Amsterdam of Afsluitdijk. NH Nieuws.

Dit is bestuurlijke bevestiging van het risicomechanisme, maar nog geen gemeten regionale schade. De gemeente publiceert geen bedrag, verkeersmodel of raming van omzet- of productieverlies. Zij vraagt vooral om snelle duidelijkheid over de duur van de beperking en het vervolgtraject voor de Houtribbruggen.

9. Compensatie en mogelijke gezamenlijke actie

Rijkswaterstaat kent nadeelcompensatie, maar schade door rechtmatig overheidshandelen blijft in beginsel voor eigen rekening. Voor ondernemingen spelen onder meer een bagateldrempel, normaal ondernemersrisico, voorzienbaarheid, onevenredigheid en schadebeperking. RWS-regeling.

De beperking in 2016 liep van 11 oktober tot de heropening op 9 december: bijna twee maanden. Bij de heropening was €2.600.000 aan schadeclaims ingediend. In augustus 2018 meldden NOS en Omroep Brabant vijftig claimende bedrijven en één gedeeltelijke toekenning. De daarnaast genoemde €33.000.000 was een door Evofenedex geraamde totale sectorschade. Het was dus geen totaal van ingediende claims en evenmin een door Rijkswaterstaat vastgestelde schade. Claims bij heropening, stand in 2018.

De adviescommissie adviseerde voor deze bijzondere afsluiting een schadedrempel van 5% in plaats van 15% van de jaarlijkse bedrijfskosten voor ondernemingen waarvan de kosten grotendeels uit transport bestaan. De officiële Kamerbrief spreekt niet over 5% van de omzet. Kamerbrief.

Een actuele RWS-brede momentopname laat eveneens zien hoe selectief de regeling uitpakt. Volgens cijfers die Rijkswaterstaat aan RTL Z verstrekte, kwamen sinds 1 januari 2025 250 aanvragen binnen. Van 179 behandelde aanvragen waren er elf toegekend, samen voor €9.838,40. De aanvragen betroffen vooral problemen met bruggen en onderhoudsprojecten, maar de cijfers zijn niet beperkt tot één brug of alleen transportbedrijven. RTL Z.

TLN noemt bij de huidige Merwedebrug als startpunt voor ondernemingen minimaal 2% omzetverlies of 2% hogere kosten ten opzichte van het vorige jaar. Daarnaast moet het rechtstreekse verband met de afsluiting worden aangetoond. TLN bespreekt met Rijkswaterstaat of deze drempel in dit geval onverkort geldt. De organisatie onderzoekt los daarvan juridische mogelijkheden rond mogelijke nalatigheid van de Staat; dit is nog geen aansprakelijkheidsoordeel. TLN.

Een bruikbare gezamenlijke gegevensset bevat per bedrijf: object en periode, routes vóór en na, extra kilometers en tijd, boordcomputer- en tachograafdata, brandstof, tol, vrachtwagenheffing en charters, vervallen ritten, gemiste vensters, contractboetes, omzet/kostenbasis en genomen schadebeperkende maatregelen.

Een advocaat is geen voorwaarde om dit dossier feitelijk te publiceren. Gespecialiseerde juridische bijstand wordt pas praktisch nodig wanneer ondernemingen werkelijk een formele claimstrategie of procedure willen beginnen.

9a. Camera’s, buitenlandse kentekens en gelijk speelveld

Rijkswaterstaat gebruikt bij de Merwedebrug ANPR-camera’s die kentekens registreren en voertuigbeelden maken. Nederlandse overtreders konden daarmee een boete van €500 plus administratiekosten krijgen. RWS.

Voor buitenlandse kentekens bestond in de zomer van 2026 een concreet handhavingsgat. Volgens RTL Z en het door de redactie geraadpleegde CJIB viel deze toegangsbeperking nog niet onder de toenmalige Europese gegevensuitwisseling. Voor Duitse, Belgische en Luxemburgse voertuigen zou verwerking vanaf 1 september via afzonderlijke afspraken mogelijk worden; voor overige Europese kentekens pas na nationale invoering van uitgebreidere Europese regels. Politie en weginspecteurs konden buitenlandse chauffeurs wel staande houden. RTL Z.

Rijkswaterstaat bevestigt de praktische noodzaak van aanvullende handhaving: een fysieke actie van 17 tot en met 21 augustus richtte zich op vrachtwagens met buitenlandse kentekens en leverde 215 boetes op. Digitale cameraregistratie bleef daarnaast actief. RWS.

Daarmee is het door VTBN gesignaleerde ongelijke speelveld voor deze brug en deze periode onderbouwd. Het mag niet zonder afzonderlijk juridisch bewijs worden veralgemeniseerd naar alle zero-emissiezones, havens, parkeerheffingen of verkeersovertredingen: de toegang tot kentekengegevens en grensoverschrijdende inning hangt af van de soort overtreding en de toepasselijke regeling. VTBN-standpunt.

10. Openstaande bewijsvragen

1. Inspectie-, risico- en planningsdossiers per object.
2. De actuele complete lijst van kunstwerken met beperkingen.
3. Project- en assetdata om uitgaven aan kunstwerken afzonderlijk te reconstrueren.
4. De oorspronkelijke bronregel voor €544 miljoen uitgesteld HWN-onderhoud in 2020.
5. Volledige verklaring van €79 tegenover €204 miljoen bij de BZM-raming.
6. Werkelijke verkeers- en vaartvolumes en gerealiseerde omleidingstijden.
7. Schadeadministraties van meerdere vervoerders, rederijen en verladers.
8. Leverings- en productieverlies bij klanten.
9. Per corridor een eerste, tweede en derde omleidingsroute.
10. Per object de politieke besluitvorming en chronologie van uitstel.

Bronnenlijst

1. 1. Jaarverslag Mobiliteitsfonds 2025
2. 2. Mobiliteitsfonds, begroting 2026
3. 3. Detailbegroting hoofdwegennet
4. 4. Detailbegroting hoofdvaarwegennet
5. 5. Deltafonds 2026
6. 6. Miljoenennota 2026, belastingraming
7. 7. KiM/Panteia kostenkengetallen goederenvervoer
8. 8. RWS: Merwedebrug
9. 9. RWS: Houtribdijk
10. 10. RWS: Papendrechtsebrug
11. 11. RWS: Algerabrug
12. 12. RWS: Giessenbruggen
13. 13. RWS: Slaakbrug
14. 14. RWS: brug Urmond
15. 15. RWS: Brug over de Noord
16. 16. RWS: Krammersluizen
17. 17. BIGtruck: SVZ en Houtribdijk
18. 18. RWS: nadeelcompensatie
19. 19. Kamerstuk: kunstwerken met beperkingen
20. 20. NH Nieuws: gemeente Enkhuizen vreest regionale economische schade
21. 21. NH Nieuws: SVZ verwacht twintig extra vrachtwagens nodig te hebben
22. 22. RWS: verbod zwaar verkeer Verkeersbrug Dordrecht
23. 23. RWS: gevolgen Papendrechtsebrug voor tanktransport
24. 24. TLN: compensatie en juridische verkenning Merwedebrug
25. 25. Onderzoeksraad: onderzoek aanvaringen met bruggen en sluizen
26. 26. RWS: nachtelijke stremming Amsterdam-Rijnkanaal door personeelstekort
27. 27. AT5: nachtsluiting uitgesteld en waarschuwing voor ketenschade
28. 28. KBN: bezwaren en juridische voorbereiding Amsterdam-Rijnkanaal
29. 29. Kamerstuk: lagere schadedrempel Merwedebrug 2016
30. 30. NOS: heropening na bijna twee maanden en €2,6 miljoen claims
31. 31. NOS: vijftig claims, één vergoeding en raming sectorschade
32. 32. RTL Z: uitkomsten nadeelcompensatie sinds 2025
33. 33. RWS: ANPR-handhaving Merwedebrug
34. 34. RWS: handhavingsactie gericht op buitenlandse kentekens
35. 35. RTL Z: grensoverschrijdende cameraboetes Merwedebrug
36. 36. VTBN: camera’s en kentekens
37. 37. Algemene Rekenkamer: tekort instandhouding hoofdwegennet
38. 38. Kamerstuk: Staat van de Infrastructuur 2024
39. 39. RWS: vernieuwingsopgave bruggen, tunnels en sluizen 2026–2030

Transparantienoot: bron- en rekencontrole uitgevoerd op 9 september 2026. Het dossier wordt aangepast wanneer primaire objectdossiers of actuelere cijfers aanleiding geven tot correctie. De in de media genoemde extra Prinsjesdagmiddelen zijn niet als definitief bedrag verwerkt zolang de officiële begrotingsstukken nog niet zijn gepubliceerd.